Ιράκ :Αυγή και τέλος του αραβικού εθνικισμού

Το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου έφερε και τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Μια περιοχή που κατοικούνταν κυρίως από άραβες μουσουλμάνους, οι οποίοι όμως όχι μόνο δεν αισθάνονταν ενιαίο σύνολο, αλλά αντίθετα χωρίζονταν σε ένα παζλ τοπικών κοινοτήτων με δικές τους βλέψεις και ιδιαιτερότητες. Η περιοχή διαμοιράστηκε ανάμεσα στον αγγλικό και το γαλλικό ιμπεριαλισμό με βάση τα συμφέροντά τους.

Η αποικιοκρατία
Οι άγγλοι ιμπεριαλιστές διασφάλισαν τον ινδικό δρόμο διατηρώντας το αποικιακό καθεστώς σε Αίγυπτο και Υεμένη. Η υπόλοιπη περιοχή χωρίστηκε σε "ανεξάρτητα" κράτη με βάση τον διακανονισμό Αγγλίας-Γαλλίας. Τα κράτη αυτά δεν ήταν τυπικά ισότιμα. Αυτά που τα κυβερνούσαν αδιαφιλονίκητα σεϊχηδες και εμίρηδες ανοιχτά φιλοϊμπεριαλιστές απέκτησαν εξαρχής την ανεξαρτησία τους. Πιο κλασικό παράδειγμα ο Σαούντ, που ξεκινώντας από τη μικρή πόλη Νατζντ με τη βοήθεια των αγγλικών όπλων κυρίευε τις γειτονικές πόλεις ενώνοντάς τις τελικά σε ένα κράτος που πήρε και το όνομά του, τη Σαουδική Αραβία, με τον ίδιο να αυτοδιορίζεται βασιλιάς. Σε όσα κράτη ο ιμπεριαλισμός δεν έβρισκε πιστούς υπηρέτες ίσχυσε το ιδιόμορφο καθεστώς "κηδεμονίας", μέχρις ότου θεωρηθούν "ώριμα για να είναι ανεξάρτητα". Η Γαλλία κράτησε "υπό κηδεμονία" τη Συρία και το Λίβανο και η Αγγλία όλη την υπόλοιπη περιοχή χωρισμένη σε τρία κράτη: Παλαιστίνη, Ιορδανία και Ιράκ. Ο τρόπος που διευθετήθηκαν τα σύνορα (κυριολεκτικά τραβηγμένα με χάρακα) δεν εξυπηρετούσε καμιά άλλη λογική παρά τις εύθραυστες ισορροπίες των ιμπεριαλιστών με τους τοπικούς ηγέτες. Έτσι, με τη συνένωση τριών επαρχιών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (τη Μοσούλη, τη Βαγδάτη και τη Βασόρα) προέκυψε το Ιράκ, από το οποίο αποσπάστηκε όμως η περιοχή του Κουβέιτ που δωρίθηκε "προσωρινά" στον πιστό τους υπηρέτη σεϊχη Σαμπάχ. Το αντάλλαγμα για αυτό το δώρο ήταν μια συμφωνία με βάση την οποία κανείς δεν θα μπορούσε να αγοράσει γη στο Κουβέιτ, αλλά και κανείς αλλοδαπός να επισκεφτεί την πόλη, αν προηγουμένως δεν είχε την έγκριση των βρετανών.
Σε αυτήν την πολιτική του "διαίρει και βασίλευε" οι έμπειροι αποικιοκράτες πριν από κάθε άλλο αποκαθιστούσαν τους πιστούς τους συμμάχους. Ο Φεϊζαλ, ήταν ο ηγέτης της Χετζάζης, μιας περιοχής στα δυτικά της αραβικής χερσονήσου. Όταν ο -επίσης σύμμαχος- Σαούντ προσάρτησε τη Χετζάζη, οι άγγλοι προσπάθησαν να τον στέψουν βασιλιά της Συρίας. Οι γάλλοι όμως τον πέταξαν γρήγορα από το θρόνο και ο περιπλανώμενος μονάρχης χρίστηκε τελικά… βασιλιάς του Ιράκ!
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που η περιοχή αντιμετώπισε το νέο καθεστώς με σκληρούς αγώνες από την Παλαιστίνη ως τη Βασόρα. Η πρώτη ιρακινή επανάσταση ενάντια στους άγγλους ιμπεριαλιστές ξέσπασε το 1920, αμέσως μόλις έμαθαν ότι οι νικητές του πολέμου τους ετοίμαζαν καθεστώς "κηδεμονίας" και καταπνίχθηκε στο αίμα από τα αποικιακά στρατεύματα.

Αντιαποικιακή πάλη
Αυτό το ιδιόμορφο καθεστώς "κηδεμονίας" τερματίζεται το 1928, αλλά το Ιράκ στα χαρτιά μόνο είναι ανεξάρτητο κράτος. Στην πράξη δυσανασχετεί κάτω από τη βρετανική κατοχή. Αλλά η ιρακινή κοινωνία δεν είναι η ιδία με την προπολεμική. Πριν τον πόλεμο ήταν μια φεουδαρχική κοινωνία στηριζόμενη στη γεωργία. Τη δεκαετία του 30 η ολοένα αυξανόμενη εκμετάλλευση του πετρελαίου επιφέρει μια σοβαρή αναμόρφωση της χώρας που εκβιομηχανίζεται. Δυο νέες τάξεις έρχονται στο προσκήνιο, η εργατική και η αστική. Η αστική τάξη ζητά για τον εαυτό της την ιδιοκτησία και διαχείριση του πλούτου της χώρας και γρήγορα θα έρθει σε σύγκρουση με τον ιμπεριαλισμό. Όχημά της είναι ο στρατός και οι αξιωματικοί του γίνονται οι πιο ένθερμοι οπαδοί της εθνικής υπόθεσης. Η νεαρή εργατική τάξη κάνει τα πρώτα βήματα αυτό-οργάνωσής της. Οργανώνεται σε συνδικάτα και το 34 ιδρύεται το Κ.Κ.Ιράκ, που κερδίζει γρήγορα αίγλη με συνεπή αντιαποικιακό αγώνα.
Οι κοινωνικές αυτές διεργασίες δεν έχουν ακόμη καμιά αντανάκλαση στο πολιτικό και θεσμικό εποικοδόμημα. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος θα τις κάνει όμως να εκραγούν. Μια λαϊκή εξέγερση εμποδίζει το βασιλιά και τον αγγλόφιλο πρωθυπουργό Σάιντ να μπει στον πόλεμο με την πλευρά της Αγγλίας και κατορθώνει τελικά να τον διώξει. Η Αγγλία, ωστόσο, κατορθώνει να καταλάβει τη Βασόρα, επαναφέρει τη βασιλική οικογένεια με τον Σάιντ και αναγκάζει το Ιράκ να μπει στον πόλεμο. Οι αντιδράσεις ενάντια σε άγγλους - βασιλιά - Σάιντ συνεχίζονται σποραδικές αλλά αιματηρές και αμείωτες σε όλη τη διάρκεια του πολέμου και μετά από αυτόν. Αλλά το πιο σημαντικό είναι πως μετά τη δεύτερη αποτυχημένη απόπειρα αποτίναξης του αποικιακού ζυγού ένας αέρας "οργάνωσης" σαρώνει την κοινωνία του Ιράκ και διαμορφώνει τις οργανωμένες δυνάμεις που θα παίξουν ρόλο μετά το τέλος του πολέμου.
Η κυβέρνηση του Ιράκ προσπαθεί να ελέγξει την κατάσταση καταφεύγοντας σε σκληρή καταστολή του εσωτερικού εχθρού από τη μια, ενώ ευθυγραμμίζεται εντελώς με την πολιτική των ιμπεριαλιστών στον παγκόσμιο στίβο. Το 1955 στα πλαίσια του ψυχρού πολέμου υπογράφει με Τουρκία, Πακιστάν και Ιράν τη συμμαχία Σέντο, στρατιωτική συμμαχία ενάντια στην ΕΣΣΔ, ενώ ταυτόχρονα γίνεται ο πιο αταλάντευτος εχθρός του παναραβισμού που μπαίνει γοητεύει στις αραβικές μάζες με την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο του Νάσερ.

Η επανάσταση του 58
Ο Νάσερ βρίσκεται στην εξουσία της Αιγύπτου από το 54. Στο πρόσωπό του η αραβική αστική τάξη βρίσκει τον πιο δυναμικό εκπρόσωπό της. Γρήγορα έρχεται σε σύγκρουση με τον ιμπεριαλισμό, και μάλιστα απέναντι στις πιέσεις του δεν διστάζει να συνάψει συμφωνίες με την ΕΣΣΔ, που παρέχει στην Αίγυπτο κάθε οικονομική και στρατιωτική βοήθεια. Από μόνο του το γεγονός κλονίζει όλη την ισορροπία του ψυχρού πολέμου, αλλά δεν σταματάει εδώ. Η σύγκρουση που κορυφώνεται με την απόφασή του να εθνικοποιήσει τη διώρυγα του Σουέζ. Άγγλοι, Γάλλοι και Ισραηλινοί εκστρατεύουν για να προασπίσουν τα συμφέροντά τους στη διώρυγα, αλλά αποτυγχάνουν παταγωδώς. Για πρώτη φορά οι αραβικοί λαοί βλέπουν να ταπεινώνονται οι αποικιοκράτες τους. Σε λιγότερο από ένα χρόνο ανακοινώνεται η ένωση Αιγύπτου - Συρίας (που τελικά θα αποτύχει) σαν πρώτο βήμα μιας Ενωμένης Αραβικής Δημοκρατίας.
Με τον Νάσερ η αραβική αστική τάξη επιχειρεί να διεκδικήσει την κατοχή και τη διαχείριση του πλούτου της Μέσης Ανατολής και για να το πετύχει έπρεπε να έρθει σε σύγκρουση με τον ιμπεριαλισμό. Αυτή η διαδικασία ωστόσο φλόγιζε τις ελπίδες των αραβικών μαζών για αποτίναξη του αποικιακού ζυγού.
Την ίδια εποχή που ο παναραβισμός του Νάσερ βρίσκεται στο απόγειό του, συγκροτείται το Μέτωπο Πατριωτικής Ένωσης στο Ιράκ. Σε αυτό μετέχουν όλες οι δυνάμεις που αντιδρούν στην πολιτική υποτέλειας του Φεϊζάλ: το Κ.Κ.Ιράκ, το Μπάαθ, οι Νασεριστές, το KDP των Κούρδων του Μπαρζανί, και ένα πλήθος οργανώσεων του ιρακινού λαού (συνδικάτα, φοιτητές, αγρότες, κλπ). Είναι μια ένωση εντελώς ετερογενής, με μόνο άξονα συμφωνίας την πάλη ενάντια σε άγγλους - βασιλιά - Σάιντ, με μια θολή συμφωνία για το αργότερα, που περιοριζόταν σε γενικόλογες διακηρύξεις για "ελευθερία", "αυτοδιάθεση", "κοινωνική δικαιοσύνη", κλπ. Πολιτικά, ο στόχος του Μετώπου δεν ήταν άλλος από την αστική ολοκλήρωση του ιρακινού κοινωνικού σχηματισμού και την αναρρίχηση της ιρακινής αστικής τάξης στην εξουσία.
Σαν να ήθελε να κάνει τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα για την ίδια, τον Ιούλη του 58 η κυβέρνηση - μαριονέτα του Ιράκ αναλαμβάνει να σώσει τα συμφέροντα του ιμπεριαλισμού στην περιοχή και διατάζει τον ιρακινό στρατό να εισβάλει στη Συρία, ώστε να αποτραπεί η πρώτη προσπάθεια του παναραβισμού. Τα στρατεύματα με επικεφαλής τον αξιωματικό Κασέμ και τον νασερικό Αρίφ κάνουν μεταβολή και γυρνούν προς τη Βαγδάτη. Ο λαός βγαίνει στους δρόμους, καταλαμβάνει τα κυβερνητικά κτίρια και το παλάτι και εκτελεί τον Σάιντ, την κυβέρνηση και την βασιλική οικογένεια, καταλαμβάνουν και πυρπολούν την βρετανική πρεσβεία. Το καθεστώς του Φεϊζάλ του Β΄ κατάρρευσε αμέσως και το Μέτωπο με επικεφαλής τον Κασέμ έρχεται στην εξουσία. Η επανάσταση του 58 συγκλόνισε τις χώρες της Μέσης Ανατολής και τις ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις.
Μετά το 58 το Ιράκ μπαίνει με ταχύτατους ρυθμούς στη διαδικασία αστικής αναδιάρθωσης της μισοφεουδαρχικής κοινωνίας. Το πρώτο μέτρο είναι η γεωργική μεταρρύθμιση που διαλύει τα φεουδαρχικά υπολείμματα και προσδίδει ταυτόχρονα στο νέο καθεστώς μια ισχυρή λαϊκή βάση στους αγρότες. Ακολουθεί ένα πρόγραμμα κοινωνικής πρόνοιας πρωτόγνωρο όχι μόνο για το Ιράκ, αλλά για κάθε αραβική χώρα. Το σπουδαιότερο έργο της κυβέρνησης είναι το εκτεταμένο οικιστικό πρόγραμμα λαϊκών κατοικιών στο οποίο διατίθεται κάθε χρόνο το 25% του προϋπολογισμού της χώρας. Τόσο πολύ χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη του ιρακινού λαού το πρόγραμμα στέγασης, που ο μύθος λέει πως η τελευταία φράση του Κασέμ πριν την εκτέλεσή του ήταν: "Αφιέρωσα τη ζωή μου στους φτωχούς. Έχτισα χιλιάδες μικρά σπίτια για τους φτωχούς". Επιπλέον για πρώτη φορά καθιερώνεται το δικαίωμα στη σύνταξη, φτηνή ιατρική περίθαλψη και δωρεάν παιδεία σε κάθε βαθμίδα. Για πρώτη αναγνωρίζονται τα εθνικά δικαιώματα των Κούρδων.
Το σημαντικότερο μέτρο όμως είναι η εθνικοποίηση της γης των πετρελαίων. Τα πετρέλαια βρίσκονταν στον έλεγχο αγγλικών, αμερικάνικων και γαλλικών εταιριών, που κατείχαν το σύνολο της Iraq Petrolium Company (IPC). Στην IPC είχε παραχωρηθεί έκταση 160 χιλιάδες τετραγωνικά μίλια (σχεδόν όση η Ελλάδα και η Βουλγαρία μαζί!). Το 61 η κυβέρνηση απαλλοτρίωσε αυτή τη γη κατά 99,5%, και αποτέλεσε τη βάση για το στεγαστικό και αγροτικό πρόγραμμα. Ήταν η πρώτη φορά που συνέβαινε κάτι τέτοιο στη Μέση Ανατολή. Λίγα χρόνια νωρίτερα ο λαοφιλής ηγέτης της Περσίας Μοσαντέκ, χωρίς να προχωρήσει σε εθνικοποίηση, ανάγκασε τους ιμπεριαλιστές να συμβιβαστούν σε μια λιγότερο απεχθή συμφωνία και το πλήρωσε με την ανατροπή του από τη CIA και την άνοδο του Σάχη στην εξουσία. Στο Ιράκ, IPC και οι ιμπεριαλιστές απάντησαν με περικοπή της διοχέτευσης του πετρελαίου έξω από τη χώρα, ουσιαστικά επιβάλλοντας εμπάργκο στο φτηνό ιρακινό πετρέλαιο και ξεκίνησαν ανοιχτές προσπάθειες για ανατροπή της κυβέρνησης.
Για να στηρίξει ένα τέτοιο πρόγραμμα, έπρεπε να αντιμετωπίσει την ανοιχτή εχθρότητα του ιμπεριαλισμού. Στο πλαίσιο λοιπόν του ψυχρού πολέμου, ο Κασέμ ακολουθεί τον ίδιο δρόμο που ακολούθησαν λίγο πολύ όλοι οι αστοί ηγέτες στον αντιαποικιακό τους αγώνα και ζήτησε στηρίγματα στην ΕΣΣΔ. Το αποτέλεσμα ήταν μια θεαματική στροφή στην εξωτερική πολιτική του Ιράκ. Καταρχήν καταγγέλλει τη σύμβαση του Σέντο και αμέσως προχωράει σε συμφωνίες με την ΕΣΣΔ. Το Ιράκ γίνεται σταθερός σύμμαχος των απελευθερωτικών κινημάτων στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Η ταξική σύγκρουση και συνεργασία
Η αστική επανάσταση του 58 άνοιξε στο Ιράκ μια ιδιότυπη διαδικασία δυαδικής εξουσίας. Η αστική τάξη συμμαχώντας με την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα διέλυσε το "παλιό καθεστώς" της αποικιοκρατίας. Στη θέση του "παλιού καθεστώτος" η κάθε τάξη θέλει να προασπίσει και να επιβάλει τα δικά της διαφορετικά ταξικά συμφέροντα. Σε κάποια ιστορική στιγμή που οι δυο τάξεις είχαν καθαρή συναίσθηση των συμφερόντων τους αυτό που θα ακολουθούσε θα ήταν ο ανοιχτός εμφύλιος ταξικός πόλεμος. Στο Ιράκ τα πράγματα ήταν πιο σύνθετα.
Η αστική τάξη από τη μια -χωρίς πολιτική εμπειρία- βρίσκεται από την πρώτη στιγμή αντιμέτωπη με τα αδιέξοδά της, που -όπως θα δούμε αναλυτικά παρακάτω- έχουν να κάνουν με το στρατηγικό της προσανατολισμό στο ζήτημα της εθνικής ολοκλήρωσης. Αν δηλαδή θα συνεχίσει τη γραμμή της κινητοποίησης με στόχο την παναραβική κρατική συγκρότηση ή θα αρκεστεί να επιβάλλει την εξουσία της στο δοσμένο κράτος. Ο ίδιος ο Κασέμ, χωρίς σταθερή θέση στο συγκεκριμένο ζήτημα, λειτουργούσε σαν βοναπάρτης ανάμεσα στις δυο τάσεις, των παναραβιστών και των "στενών εθνικιστών" δυσανασχετώντας και τους δυο. Το σπουδαιότερο όμως είναι πως η κυβέρνηση του Κασέμ προχωρούσε πολύ περισσότερο από όσο ήθελαν τα διάφορα τμήματα της αστικής τάξης.
Η εργατική τάξη από την άλλη δεν μπορούσε παρά να επιδιώκει το βάθεμα της επανάστασης. Το Κ.Κ.Ιράκ, που στο μεταξύ είχε αποκτήσει πολύ σοβαρή επιρροή στη χώρα και ειδικά στους σιίτες του νότου, αποτελεί την ηγεσία της εργατικής τάξης. Με την άνοδο του Κασέμ το ΚΚΙ μάλιστα, εντάσσει τους οπλισμένους εργάτες και αγρότες στα δικά του ένοπλα αποσπάσματα, τις "Δυνάμεις Λαϊκής Αντίστασης".
Το ΚΚΙ όμως δεν έχει καμιά πρόθεση να ανατρέψει την αστική κυβέρνηση. Ενώ θα έπρεπε να προειδοποιεί την εργατική τάξη να μην δείχνει καμιά εμπιστοσύνη στους αστούς πολιτικούς, έκανε ακριβώς το αντίθετο. Στήριξε την αστική κυβέρνηση ανεπιφύλακτα και μάλιστα έθεσε τα ένοπλα σώματα των εργατών κάτω από τις εντολές της αστικής κυβέρνησης. Το ΚΚΙ, με την καθοδήγηση της ΕΣΣΔ του Στάλιν, εφάρμοσε για χιλιοστή φορά την προδοτική πολιτική "των σταδίων" βάζοντας φρένο στην επαναστατική διαδικασία.
Αν όμως το ΚΚΙ καλλιεργούσε αυταπάτες στους ιρακινούς εργάτες για "συνεργασία των τάξεων", οι καπιταλιστές δεν είχαν καμιά τέτοια διάθεση. Η κυβέρνηση του Κασέμ από την πρώτη στιγμή δέχτηκε πλήθος επιθέσεων από διάφορες μερίδες της αστικής τάξης. Λίγους μήνες μετά την άνοδό του έγινε το πρώτο πραξικόπημα εναντίον του από οπαδούς του Νάσερ. Οι απόπειρες δολοφονίας του ήταν στην ημερήσια διάταξη. Μάλιστα σε μια από αυτές πρωταγωνίστησε ο εικοσάχρονος τότε Σαντάμ Χουσεϊν. Το πιο επείγον όμως για τους καπιταλιστές ήταν πως θα έπρεπε να μπει ένα φρένο στις μεταρρυθμίσεις που τροφοδοτούσαν τις λαϊκές διεκδικήσεις και να εδραιώσει τη θέση της στην εξουσία καταστέλλοντας και αφοπλίζοντας την εργατική τάξη. Για να το πετύχει αυτό θα έπρεπε να έρθει σε μια συνδιαλλαγή με τους παλιούς αποικιοκράτες, εναντίον των οποίων έγινε η επανάσταση του 58.
Τελικά, οι αστοί συνειδητοποιούν πως μόνο ξεχνώντας προς το παρόν τους ανταγωνισμούς τους μπορούν να βγάλουν από τη μέση τον Κασέμ. Το 63 με την καθοδήγηση της CIA μια ομάδα που ενώνει παναραβιστές - νασερικούς με επικεφαλής τον Αρίφ και μπααθικούς με τον Μπακρ ανατρέπει και δολοφονεί τον Κάσεμ. Ενάντια στο "μαύρο πραξικόπημα" όπως ονομάστηκε, κινητοποιήθηκε ο λαός της Βαγδάτης που συγκρούστηκε με το στρατό των πραξικοπηματιών τρεις ημέρες και μάλιστα είχε στον έλεγχό του ολόκληρες συνοικίες. Τελικά λύγισαν όταν ο στρατός χρησιμοποίησε κανόνια και αεροπλάνα για να βομβαρδίσει την ίδια τη Βαγδάτη. Οι νεκροί από τους βομβαρδισμούς στις λαϊκές συνοικίες και τις οδομαχίες ήταν πάνω από 1000. Στην επαρχία οι συγκρούσεις συνεχίζονται, αλλά σταδιακά καταπνίγονται. Η τάξη επικρατεί στο Ιράκ.

Η αστική τάξη μπροστά σε αδιέξοδα
Αμέσως μετά την επιβολή του "μαύρου πραξικοπήματος", μπλοκάρονται όλες οι μεταρρυθμίσεις του Κασέμ. Το πρώτο μέλημα της νέας κυβέρνησης είναι καταστολή των αριστερών οργανώσεων και μάλιστα του ΚΚΙ που χτυπιούνται ανελέητα, αλλά και ο περιορισμός της αυτονομίας των Κούρδων. Η επόμενη φροντίδα είναι η νέα συμφωνία για το πετρέλαιο και αρχίζει διαπραγματεύσεις με τους ιμπεριαλιστές που καταλήγουν σταδιακά σε συμφωνία το 67, που ουσιαστικά επαναφέρει το προ της επανάστασης καθεστώς.
Η αστική τάξη του Ιράκ δεν είναι όμως καθόλου ομοιογενής και μετά το "μαύρο πραξικόπημα" το Ιράκ μπαίνει σε μια περίοδο κυβερνητικής αστάθειας όπου κυριαρχείται από αποτυχημένα και πετυχημένα πραξικοπήματα. Αυτή η αστάθεια, εμποδίζει την αστική τάξη του Ιράκ να τσακίσει τελειωτικά το λαϊκό κίνημα στο εσωτερικό. Μετά την πρώτη ήττα, το ΚΚΙ επανέρχεται σαν ένας υπολογίσιμος παράγοντας. Το ίδιο ακριβώς και με τους Κούρδους. Χωρίς οι κυβερνήσεις της Βαγδάτης να μπορούν να επιβληθούν τελειωτικά, ανοίγουν στα βόρεια της χώρας έναν πόλεμο, που με διακυμάνσεις κρατά μέχρι σήμερα.
Αυτή η αδυναμία φαίνεται και στην εξωτερική πολιτική της χώρας, που είναι αντιφατική όσο ποτέ. Ο χάρτης της Μέσης Ανατολής έχει αλλάξει. Ο αέρας της αντιαποικιακής εξέγερσης βρίσκεται στο ζενίθ του. Στην Υεμένη έχει επικρατήσει η επανάσταση ενάντια στους Άγγλους, η Αλγερία βράζει και θα ακολουθήσει αμέσως μετά και αντάρτικοι στρατοί πολεμούν στο Ομάν και το Ντοφάρ, στον Λίβανο έχει ξεσπάσει ο εμφύλιος πόλεμος. Τα κράτη με ανοιχτά φιλοϊμπεριαλιστικές ηγεσίες (και κυρίως η Αραβία του Σαούντ, το Ιράν του Σάχη και η Ιορδανία του Χουσείν) έχουν συνάψει μαζί με τους ιμπεριαλιστές ένα αντεπαναστατικό μέτωπο, το οποίο ανοιχτά ή υπόγεια προσπαθεί να καταστείλει κάθε ενέργεια ή κινητοποίηση που θα θέσει σε αμφισβήτηση τα συμφέροντά τους.
Από την άλλη, αντιιμπεριαλιστικές και φιλοϊμπεριαλιστικές αραβικές κυβερνήσεις, προσπαθούν να ανιχνεύσουν τρόπους συνεργασίας πάνω σε δυο ζητήματα, που ζητούν, ή προσποιούνται ότι ζητούν κοινή πολιτική στάση: το παλαιστινιακό και το πετρέλαιο.
Το 48 που ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ, το παλαιστινιακό ζήτημα μπαίνει πια με τρόπο πολύ οξύ. Ακόμη και τα αντιδραστικά καθεστώτα σαν της Ιορδανίας ή της Σ. Αραβίας δημοκοπούν πάνω στον αντισημιτισμό και την υπεράσπιση των παλαιστινίων, ειδικά σε περιόδους κρίσης. Στο ζήτημα του πετρελαίου η "κοινή γραμμή" ανιχνεύεται με την ίδρυση του ΟΠΕΚ το 60. Είναι χαρακτηριστικό πως οι 5 ιδρυτικές χώρες του ΟΠΕΚ είναι τα δυο προπύργια της αντίδρασης (Σ. Αραβία και Περσία), το Ιράκ του Κάσεμ, το Κουβέιτ (ένα κράτος που ποτέ το Ιράκ δεν το αποδέχτηκε σαν ανεξάρτητο) και η Βενεζουέλα.
Η κυβέρνηση των πραξικοπηματιών του 63 δεν μπορεί να κινηθεί σε αυτό τον δαίδαλο των εξωτερικών ισορροπιών παρά μόνο αντιφατικά. Ακόμη και αν ανέτρεψε τον Κασέμ με τη βοήθεια της CIA, ακόμη κι αν κατέστειλε προσωρινά το λαϊκό κίνημα, στο εξωτερικό κινούταν ανάμεσα σε φλογερές διακηρύξεις παναραβισμού και αντιιμπεριαλιστικού αγώνα και "ρεαλιστικές" συμφωνίες με τους ιμπεριαλιστές.

Το στρατηγικό αδιέξοδο του αραβικού εθνικισμού
Το 63 η εθνική τάξη του Ιράκ εδραιώνεται στην εξουσία κλείνοντας με αντεπαναστατικό πραξικόπημα τον κύκλο που άνοιξε η αστική επανάσταση του 58. Καθαρίζοντας όμως με τον "εσωτερικό εχθρό", έρχεται αντιμέτωπη με το στρατηγικό της όριο. Το όριο του αραβικού εθνικισμού είναι η εθνική του ολοκλήρωση. Το αραβικό έθνος που απλώνεται από τον Περσικό Κόλπο μέχρι τον Ατλαντικό Ωκεανό είναι κατατεμαχισμένο σε πλήθος κρατών. Ακόμη και η πιο ολοκληρωμένη αστική αναδιάρθρωση, σκοντάφτει στο ζήτημα της εθνικής ενοποίησης του τεράστιου αραβικού έθνους. Ένα τέτοιο εγχείρημα όμως ξεπερνάει τα όρια μιας χώρας. Πρώτα απ' όλα συγκρούεται ευθέως με τον ιμπεριαλισμό, αλλά και με τις άρχουσες τάξεις των αραβικών κρατών που λειτουργούν σαν ανοιχτά πρακτορεία των ιμπεριαλιστών. Επιπλέον, ακόμη και οι αστικές τάξεις που φλερτάρουν με τον παναραβισμό, θα πρέπει να διευθετήσουν τις μεταξύ τους αξιώσεις πριν προχωρήσουν σε μια μεταξύ τους ένωση. Αυτό το δεύτερο αποδείχθηκε ακατόρθωτο και απέτυχε ακόμη και τη στιγμή που το όνειρο έφτασε σχεδόν να γίνει πραγματικότητα με την ένωση Αιγύπτου - Συρίας. Απέναντι στην αποτυχία της εθνικής παναραβικής ολοκλήρωσης, προβάλλει σαν ρεαλιστικότερο σενάριο η εθνική ολοκλήρωση σε "πιο περιορισμένη" βάση, στα όρια δηλαδή του κράτους που ήδη κατέχει.
Το 63 -και αφού έχει τσακίσει το λαϊκό κίνημα- η αστική τάξη του Ιράκ βρίσκεται απέναντι με το παραπάνω αδιέξοδο δίλημμα, που θα φέρει αντιμέτωπες αυτές τις δύο τάσεις και θα διαλύσει τη συμμαχία που ανέτρεψε την κυβέρνηση Κασέμ μέσα στη δίνη της ενδωαστικής αντιπαράθεσης. Από τη μια οι φιλονασερικοί παναραβιστές και από την άλλη το Μπάαθ στο οποίο σταδιακά οργανώνεται το τμήμα του "στενού" ιρακινού εθνικισμού.
Η διαμάχη θα κρατήσει αρκετά χρόνια μέσα από απόπειρες πραξικοπημάτων και δολοφονιών. Αυτή η διαπάλη δεν γίνεται μόνο στο Ιράκ, αλλά συνολικά στον αραβικό κόσμο. Το 67 στον ταπεινωτικό για τους άραβες πόλεμο των 6 ημερών, δεν καταρρέουν μόνο οι αραβικοί στρατοί απέναντι στο Ισραήλ, αλλά και το άστρο του Νάσερ και της αραβικής ενότητας. Σε λιγότερο από ένα χρόνο, το Μπάαθ κατορθώνει να εξουδετερώσει τελειωτικά τους νασεριστές και να αναλάβει την εξουσία το 68.

Το ΜΠΑΘ στην εξουσία
Το Ιράκ δεν μετείχε άμεσα στον πόλεμο του 67 (είχε στείλει κάποια στρατιωτικά τμήματα στην Ιορδανία για την προστασία των εκεί παλαιστινίων, τα οποία όμως δεν πήραν μέρος στην επίθεση στο Ισραήλ) αλλά οι δονήσεις από την ταπεινωτική ήττα συντάραξαν την ιρακινή κοινωνία.
Ο πόλεμος των 6 ημερών έδωσε τέλος στις προσπάθειες για συγκρότηση ενιαίου παναραβικού κράτους. Μερικοί ιστορικοί νόμοι είναι σιδερένιοι και πιο αμείλιχτος είναι αυτός της ήττας. Αν η ήττα του επαναστατικού κύματος στην Κεντρική Ευρώπη το 19-21, που ακολούθησε τον Οκτώβρη του 17, οδήγησε στην διατύπωση του δόγματος "σοσιαλισμός σε μια και μόνη χώρα", η ήττα στον πόλεμο των 6 ημερών αντικατάστησε τα παναραβικά όνειρα με το δόγμα "αραβικός εθνικισμός σε… μια και μόνο χώρα". Η αστική τάξη του Ιράκ χωρίς καμιά αμφιταλάντευση πια, αποφασίζει να αναβαθμίσει τη θέση της, όχι πια σε συνεργασία με άλλες αραβικές αστικές τάξεις, αλλά οικοδομώντας ένα "ισχυρό Ιράκ". Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι αυτή τη δουλειά την ανέλαβε το Μπάαθ.
Το Μπάαθ (Αραβικό Σοσιαλιστικό Κόμμα - "Αναγέννηση") είχε ιδρυθεί προπολεμικά στη Συρία με κύριο εμπνευστή τους Αλφάκ και Μπιτάρ. Μια ιδέα που συγκινούσε κάποιους άραβες διανοούμενους βρήκε σύντομα έδαφος σε κύκλους στρατιωτικών και αγροτών που έδωσαν σε αυτή την υπόθεση λαϊκό έρεισμα. Το όνειρο του Μπάαθ ήταν ένα ισχυρό παναραβικό κράτος που θα προκύψει από την εκδίωξη των ιμπεριαλιστών από τη Μέση Ανατολή. Η οργανωτική του δομή ανταποκρινόταν στις ανάγκες αυτού του αγώνα. Είχε υιοθετήσει ένα "πυραμιδικό μοντέλο" που στηριζόταν στους πυρήνες 4-5 ανθρώπων στη βάση του, στις διοικήσεις πόλεων, στις περιφερειακές οργανώσεις σε επίπεδο χώρας και τέλος στην κεντρική διοίκηση που ένωνε τα τμήματα των διάφορων χωρών. Τελικά όμως, το κίνημα Μπάαθ βρήκε έδαφος μόνο στο Ιράκ και τη Συρία, αλλά και αυτά τα δυο ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους. Σε άλλες χώρες ο αντιαποικιακός αγώνας βρήκε άλλους εμπνευστές και κυρίως τον Νάσερ στην Αίγυπτο και άλλα οργανωτικά οχήματα.
Το 68, μετά από ένα αναίμακτο πραξικόπημα, το Μπάαθ έρχεται στην εξουσία, ξεκαθαρίζοντας με τους νασερικούς και την περίοδο κυβερνητικής αστάθειας του Ιράκ. Λίγους μήνες μετά αποχωρεί από την ηγεσία ο ηλικιωμένος Μπάκρ και την ηγεσία κόμματος και κράτους αναλαμβάνει ο ανιψιός του, ο Σαντάμ Χουσείν.
Η οικοδόμηση ενός "ισχυρού Ιράκ" σημαίνει πρώτα απ' όλα σύγκρουση με τους ιμπεριαλιστές πάνω στο ζήτημα του πετρελαίου. Ο Σαντάμ το 68 προχωράει πέρα από τον Κασέμ και εθνικοποιεί εντελώς ολόκληρη την παραγωγή πετρελαίου. Το πετρέλαιο του Ιράκ είχε περάσει ξανά στα χέρια των πολυεθνικών εταιριών (οι βρετανικές ΒP, Shell, οι αμερικάνικες Exxon, Mobil και η γαλλική Total). Αγγλία και Βρετανία ακολουθούν την ίδια ταχτική που ακολούθησαν και με τον Κάσεμ και προχωράνε σε εμπάργκο κατά του Ιρακινού πετρελαίου, για να αναγκάσουν την Βαγδάτη να υποχωρήσει. Ο Σαντάμ στρέφεται προς την ΕΣΣΔ όπου εξασφαλίζει μια δίοδο για την παραγωγή πετρελαίου. Σταθερά η κυβέρνηση της Βαγδάτης ευθυγραμμίζεται στις διεθνείς της θέσεις με το Κρεμλίνο, με αποκορύφωμα την υποστήριξη της εισβολής της ΕΣΣΔ στην Τσεχοσλοβακία το 68. Στα τέλη της δεκαετίας του 60 που μαίνεται η αντιαποικιακή εξέγερση, το Μπάαθ παρουσιάζεται σαν το αταλάντευτο κόμμα που δεν διστάζει να τα βάλει με τα αμερικάνικα μονοπώλια.
Μετά την ρωσο-ιρακινή συνθήκη οι ΗΠΑ σκληραίνουν τη στάση προς το Ιράκ. Σε συνεργασία με το Ιράν του Σάχη υιοθετούν ένα σχέδιο αποσταθεροποίησης της Βαγδάτης. Το Ιράν χρηματοδοτεί και εξοπλίζει κάποιες ομάδες Κούρδων στο βορά και προσπαθεί να αποκτήσει έρεισμα στους σιίτες του νότου. Είναι η περίοδος που το Ιράκ διακόπτει διπλωματικές σχέσεις με τις ΗΠΑ. Μπροστά σε αυτή την πίεση το Ιράκ αναγκάζεται να υπογράψει μια ταπεινωτική συνθήκη με τον Σάχη, τη συνθήκη της Αλγερίας, με την οποία εκχωρεί στο Ιράν τον έλεγχο του Σατ- ελ-Άραμπ, του μοναδικού θαλάσσιου δίαυλου της χώρας στον Περσικό Κόλπο. Το μοναδικό αντάλλαγμα ήταν να σταματήσει ο Σάχης να χρηματοδοτεί αποσταθεροποιητικά κινήματα ενάντια στη Βαγδάτη.
Αν όμως η οικοδόμηση του "ισχυρού Ιράκ" σημαίνει σύγκρουση με τον ιμπεριαλισμό, είναι ανάγκη για την αστική τάξη του Ιράκ να επιδιώξει πλατιά λαϊκή συναίνεση. Η αστική τάξη ξαναπιάνει το νήμα με την επανάσταση του 58 και τον Κάσεμ, το Μπάαθ θυμάται το επίθετο "σοσιαλιστικό" που φέρει στον τίτλο του και στο πρόσωπο αυτή τη φορά του Σαντάμ αναγγέλλει την ολοκλήρωση της επανάστασης. Σε αυτό το πλαίσιο καλεί σε συστράτευση ενάντια στον ιμπεριαλισμό και παρέχει γενική πολιτική αμνησία. Ακολουθεί η αποκατάσταση όλων των πολιτικών κρατουμένων και διωχθέντων από το πραξικόπημα του 63. Αναγνωρίζει με νόμο ένα καθεστώς αυτονομίας στους Κούρδους, θέλοντας να βάλει τέλος σε έναν ασύμφορο πόλεμο. Τελικά, η πολιτική εθνικής ενότητας του Σαντάμ πετυχαίνει με την υπογραφή της "Εθνικής Χάρτας Συμφιλίωσης" ανάμεσα στο Μπάαθ, το ΔΚ των Κούρδων και του ΚΚΙ. Στη βάση αυτής της Χάρτας, το ΚΚΙ παίρνει θέσεις δύο βουλευτών στην κυβέρνηση της Βαγδάτης

Η προδοσία του ΚΚΙ
Η συμμετοχή του ΚΚΙ στην κυβέρνηση και η αμέριστη στήριξη στον Σαντάμ έχει μόνο ένα όνομα: προδοσία των συμφερόντων της εργατικής τάξης και μάλιστα προδοσία επαίσχυντη. Δεν ήταν ο ίδιος ο ιστορικός ηγέτης του Μπάαθ, ο Μπακρ που ανάτρεψε και εξόντωσε τον Κασέμ; Ο ίδιος ο Σαντάμ δεν ήταν γνωστό σε όλους ότι επιχείρησε την πρώτη απόπειρα δολοφονίας ενάντια στον Κάσεμ και αναγκάστηκε να καταφύγει στην Αίγυπτο για να γλυτώσει; Δεν ήταν το ίδιο κόμμα που επέβαλε το πραξικόπημα ματοκυλώντας τη Βαγδάτη; Υπήρχε κανένας κομμουνιστής, που είχε ξεχάσει αυτά τα γεγονότα που είχαν συμβεί μόνο πριν 7 χρόνια; Μπορούσε κανείς να εμπιστευτεί στην αστική τάξη του Ιράκ τον αντιιμπεριαλιστικό αγώνα; Ο ιρακινός λαός που είχε χάσει την εμπιστοσύνη του στους αστούς ηγέτες μετά το "μαύρο πραξικόπημα" και τα αντεργατικά μέτρα των κυβερνήσεων που ακολούθησαν, τώρα το ΚΚΙ τον παρότρυνε να τους αναγνωρίσει σαν ηγέτες του αγώνα!
Η αλήθεια είναι πως το ΚΚΙ αρχικά ήταν αρκετά επιφυλακτικό απέναντι στην επίθεση φιλίας του Μπάαθ. Τελικά όμως ξεπέρασε τους ενδοιασμούς του κάτω από τις εντολές της ΕΣΣΔ. Η γραφειοκρατία του Κρεμλίνου μεταχειριζόταν τα ΚΚ των διαφόρων χωρών όχι σαν κόμματα που θα οργανώσουν την κοινωνική ανατροπή, αλλά σαν πρακτορεία των συμφερόντων της σοβιετικής γραφειοκρατίας και μεσάζοντες στους καπιταλιστές των χωρών τους.
Η απόλυτη υποταγή στους αστούς άραβες εθνικιστές ήταν η γραμμή των ΚΚ σε όλη τη Μέση Ανατολή. Διαπαιδαγωγούσαν τα μέλη τους, την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα πως η κοινωνική απελευθέρωση θα έρθει μετά από μια σειρά σταδίων, από τα οποία "αντικειμενικά" θα πρέπει να περάσει η χώρα και το πρώτο ήταν η απόλυτη υποστήριξη - υποταγή στις αστικές αντιιμπεριαλιστικές ηγεσίες. Για να μην χαλάσει το μέτωπο με τους "αντιιμπεριαλιστές αστούς" τα ΚΚ στήριξαν συχνά ακόμα και φανερά αντιλαϊκά μέτρα των "προοδευτικών κυβερνήσεων" ενάντια στους λαούς τους, δυσφημώντας την υπόθεση του σοσιαλισμού.Στο τέλος και αφού με τη βοήθειά τους οι διάφοροι εθνικιστές αστοί τσάκιζαν το λαϊκό κίνημα, πετούσαν τα ΚΚ σαν στημένες λεμονόκουπες.
Τα ΚΚ πλήρωσαν με το ίδιο τους το αίμα αυτή την προδοτική ταχτική πάνω από μία φορά και αρχικά με τον ίδιο τον Νάσερ στην Αίγυπτο.
Το περιοδικό "Προβλήματα της Ειρήνης και του Σοσιαλισμού" κυκλοφορούσε παλαιότερα σε 145 χώρες και αποτελούσε ένα είδος διεθνούς ραπόρτου των ΚΚ όλου του πλανήτη. Τον Ιούνη του 79, φιλοξενεί ένα άρθρο του Σαουί, ΓΓ του Κ.Κ.Λιβάνου, ο οποίος αναλύει την σταλινική τακτική των σταδίων και της συνεργασίας με τους εθνικιστές αστούς στη Μέση Ανατολή και προτείνει την ίδια συνταγή: "Πρέπει να δημιουργήσουμε στην κάθε αραβική χώρα και σε κλίμακα όλου του έθνους μέτωπα, τα οποία θα τα συνένωνε κοινό πρόγραμμα συμφωνημένο με όλες τις αντιιμπεριαλιστικές δυνάμεις". Στη συνέχεια αναλύει τις δυνατότητες του "μετώπου" σε κάθε χώρα ξεχωριστά, από την Αφρική μέχρι το Μπάγκλα Ντες. Από την αυτή την παρέλαση των χωρών απουσιάζει εντελώς το Ιράκ και ο λόγος δεν είναι ότι το ξέχασε ο συντάχτης του άρθρου. Απλά το Κ.Κ.Ιράκ δεν ήταν πλέον το κραταιό κόμμα που υπήρξε (το μεγαλύτερο ΚΚ της Μέσης Ανατολής), αλλά αποσαθρωμένο και στην παρανομία. Ο λόγος ήταν πως είχε εφαρμόσει από το 68 την πολιτική που η Μόσχα εξακολουθεί να προτείνει το 79. Ο έρωτας Μπάαθ - ΚΚΙ κράτησε τρία χρόνια. Αρχικά πετάχτηκαν οι υπουργοί του από την κυβέρνηση, στη συνέχεια ακολούθησε ο διωγμός του κόμματός.
Στο ξεκίνημα του τωρινού πολέμου, στις 23/3/2003, η Κ.Ε. του παράνομου πια ΚΚΙ έβγαλε μια ανακοίνωση που καλεί στην ανατροπή του "φασιστικού μπααθικού καθεστώτος" και στο "σταμάτημα του πολέμου". Σαν πρόταση διεξόδου ζητά "να καθιερωθεί μια μεταβατική πατριωτική κυβέρνηση συνασπισμού, που θα εξασφάλιζε τις δημοκρατικές ελευθερίες, και θα προετοίμαζε τους όρους και τις προϋποθέσεις για τις ελεύθερες εκλογές κάτω από την επίβλεψη του ΟΗΕ ως ουσιαστικό βήμα στο δρόμο της οικοδόμησης ενός συνταγματικού δημοκρατικού Ιράκ"…

Ο πόλεμος με το Ιράν
Από το 76 και μετά, η αστική τάξη νιώθει απόλυτα σταθερή στη χώρα. Η συγκυρία βοήθησε ώστε μετά την εθνικοποίηση των πετρελαίων να εντοπιστούν και νέα κοιτάσματα και η παραγωγή να διπλασιαστεί σε μια περίοδο ευνοϊκή για τις τιμές του πετρελαίου. Ένα σημαντικό τμήμα αυτών των εσόδων διοχετεύτηκε σε έργα υποδομής και στην οικοδόμηση ενός κράτους πρόνοιας και παροχών σε υγεία και παιδεία. Η αστική τάξη του Ιράκ ένοιωθε αρκετά δυνατή για να δοκιμάσει να διευρύνει την επιρροή της στο εξωτερικό. Το 80 ξεκινά ο πόλεμος με το Ιράν ο οποίος θα κρατήσει 8 χρόνια.
Από την προηγούμενη χρονιά, το 79, στο Ιράν έχει επικρατήσει η επανάσταση, που ανέτρεψε το αντιδραστικό καθεστώς του Σάχη. Η ορμή της ιρανικής επανάστασης έδωσε νέα ώθηση στα κινήματα των αραβικών χωρών μετά από μια εποχή ηττών και συμβιβασμών και αποτέλεσε ένα γερό χτύπημα για τα συμφέροντα του ιμπεριαλισμού στην περιοχή.
Στην αριστερά υπάρχει η αντίληψη πως ο Σαντάμ με την επίθεση στο Ιράν λειτουργούσε σαν πράκτορας των ιμπεριαλιστικών συμφερόντων με στόχο να τσακίσει την επανάσταση. Η αντίληψη αυτή είναι λανθασμένη. Το Ιράκ εκείνη την εποχή δεν είχε καθόλου καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ με τις οποίες μάλιστα είχε διακόψει και τις διπλωματικές σχέσεις μετά την εθνικοποίηση των πετρελαίων. Απλώς, η αστική τάξη του Ιράκ έπαιζε το δικό της παιχνίδι. Η συμφωνία της Αλγερίας που είχε αναγκαστεί να υπογράψει επί Σάχη στερούσε από το Ιράκ, το Στα-ελ-Άραμπ, τη μοναδική διέξοδο στη θάλασσα. Η επανάκτηση του ήταν σταθερός στόχος για το Ιράκ που θέλησε να εκμεταλλευτεί την αναστάτωση της επανάστασης πιστεύοντας πως τότε θα έβρισκε ελάχιστη αντίσταση. Επιπλέον, με αυτό τον τρόπο προσπαθούσε να προλάβει την πιθανή αποσταθεροποίηση στο ίδιο το Ιράκ, που προκαλούσε η απήχηση της επανάστασης κυρίως στο σιίτικο νότο.
Οι ΗΠΑ, φυσικά, είδαν με καλό μάτι αυτή την επίθεση. Λίγο νωρίτερα είχαν προσπαθήσει οι ίδιες να επέμβουν στο Ιράν με μια επιχείρηση που κατέληξε στο φιάσκο των ομήρων. Ο Τζέφρεϋ Κεμπ (από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας) προσπαθεί να απολογηθεί την εποχή της εισβολής στο Κουβέιτ, για τους λόγους που οι ΗΠΑ βοήθησαν τη Βαγδάτη στον ιρανο-ιρακινό πόλεμο: "Η ανάμνηση των ομήρων ήταν ακόμη νωπή. Ο αγιατολάχ συνέχισε να μας αποκαλεί Μεγάλο Σατανά, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούσε να υπονομεύσει τις κυβερνήσεις όλων των χωρών του Κόλπου. Δεν ήταν ότι θέλαμε να νικήσει το Ιράκ σε αυτό τον πόλεμο. Εμείς δεν θέλαμε να χάσει". Δισταχτικές αρχικά, σταδιακά προχώρησαν με τη Βαγδάτη σε αυτό που οι ίδιες ονόμαζαν "ειδική σχέση". Στο τέταρτο έτος του πολέμου, οι διπλωματικές σχέσεις αποκαταστάθηκαν. Καταρχήν άρθηκε το εμπάργκο πετρελαίου και κατασκευάστηκε και νέος αγωγός μέσω της Σ. Αραβίας. Στη συνέχεια δόθηκαν στη Βαγδάτη δάνεια και λίγο αργότερα άρχισε και η πώληση στρατιωτικού υλικού. Μέχρι το τέλος του πολέμου το ύψος των εμπορικών συναλλαγών είχε φτάσει τα 3,6 δις δολάρια και οι ΗΠΑ ήταν πια από τους βασικούς αγοραστές αμερικάνικου πετρελαίου.
Ο πόλεμος με το Ιράν τελείωσε μετά από 8 χρόνια πολύνεκρων συγκρούσεων χωρίς να αλλάξει τίποτε στα σύνορα των δύο χωρών, εξασθενώντας όμως και τις δύο χώρες. Το Ιράκ βγήκε από τον πόλεμο πολύ αποδυναμωμένο. Η σχετική οικονομική ευημερία της προηγούμενης περιόδου είχε εξανεμιστεί, η χώρα καταχρεωμένη, και ο λαός δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί έπρεπε να υποστεί τόσες στερήσεις.

Η εισβολή στο Κουβέιτ
Αν ο πόλεμος στο Ιράν ήταν μια επιθετική κίνηση του ιρακινού αστισμού, η επίθεση στο Κουβέιτ ήταν μια αμυντική κίνηση. Με αυτό τον τρόπο προσπαθούσε να δώσει ενεργητική διέξοδο στα συσωρευμένα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα.
Η διαμάχη για το Κουβέιτ είναι τόσο παλιά, όσο και η ίδρυση των δύο κρατών. Το Ιράκ δεν σταμάτησε ποτέ να θεωρεί αυτή την περιοχή εθνικό έδαφος. Είδαμε πως όταν συστάθηκαν τα δύο κράτη η περιοχή που σήμερα ονομάζεται Κουβέιτ, αποσπάστηκε από το Ιράκ και παραχωρήθηκε "προσωρινά" από τους άγγλους στον Σαμπάχ, τον πιστό τους υπηρέτη. Η μόνη αξία της περιοχής τότε ήταν η γεωγραφική του θέση, που αποτελούσε τη μοναδική έξοδο-λιμάνι του Ιράκ στον Κόλπο και συνεπώς σταθερή βάση του βρετανικού ναυτικού. Με την ανακάλυψη των κοιτασμάτων πετρελαίου στο Κουβέιτ, το μικροσκοπικό εμιράτο απόκτησε τεράστια οικονομική δύναμη. Ο πλούτος των πετρελαίων επέτρεψε την οικοδόμηση μιας "περίεργης" κοινωνίας. Επικεφαλής η οικογένεια Σαμπάχ. Οι λίγες εκατοντάδες χιλιάδες κουβεϊτιανοί πολίτες έχουν εξασφαλισμένη δωρεάν κατοικία, περίθαλψη και παιδεία, δουλεύουν δε στο σύνολό τους σε κρατικές θέσεις. Η εργατική τάξη αποτελείται εξ ολοκλήρου από μετανάστες (παλαιστίνιους, ινδούς, πακιστανούς), οι οποίοι δεν έχουν δικαίωμα στην κουβεϊτιανή υπηκοότητα και κατά συνέπεια σε τίποτε άλλο. Σπίτι, περίθαλψη, και εκπαίδευση πρέπει να τα πληρώνουν με μισθούς που είναι το 1/10 του μισθού των κουβεϊτιανών πολιτών. Κάθε συνδικαλιστική και πολιτική οργάνωσή τους απαγορεύεται με νόμο. Με δυο λόγια το Κουβέιτ αποτελεί για το Ιράκ ότι η Ταϊβάν για την Κίνα, το καταφύγιο της αντίδρασης.
Η κυβέρνηση του Κασέμ επιχείρησε να καταλάβει την περιοχή, αλλά εμποδίστηκε από τον βρετανικό στρατό, αλλά και την ανάγκη να αντιμετωπίσει πρώτα την αντίδραση στο εσωτερικό του Ιράκ. Η δεύτερη απόπειρα προσάρτησης του Κουβέιτ έγινε από την κυβέρνηση των νασερικών, όταν το Κουβέιτ εισήλθε στον ΟΗΕ σαν ανεξάρτητο κράτος με το τέλος της βρετανικής "κηδεμονίας". Τότε η επίθεση σταμάτησε πριν αρχίσει, με παρέμβαση του ίδιου του Νάσερ. Όταν το Ιράκ εισέβαλε στο Κουβέιτ το 1990 το πρόβλημα δεν ήταν στρατιωτικό, να καταλάβει δηλαδή αμέσως μια τέτοια χώρα, αλλά πολιτικό. Να καταφέρει δηλαδή να πείσει τον υπόλοιπο κόσμο για το δικαίωμά του να την κρατήσει. Και, παρά τους σχεδιασμούς της Βαγδάτης να πάρει το ρίσκο, δεν τα κατάφερε.

Το τέλος του αραβικού εθνικισμού
Η επίθεση στο Ιράκ στάθηκε η αρχή του τέλους για το Μπάαθ. Μπροστά στις πύλες της Βαγδάτης κλείνει ατιμωτικά ο κύκλος του κόμματος που ξεκίνησε την καριέρα του σαν αδιάλλακτος εχθρός του ιμπεριαλισμού. Η "μητέρα των μαχών" εξελίχθηκε σε "μητέρα των προδοσιών", όπου το Μπάαθ προτίμησε να σώσει τα στελέχη του παραδίδοντας την πρωτεύουσα των αράβων στο στρατό κατοχής των ΗΠΑ. Πρόκειται για την φυσιολογική κατάληξη μιας προδιαγραμμένης πορείας.
Οι αστικές τάξεις της Αραβίας στην προσπάθειά τους να αποτινάξουν τον αποικιακό ζυγό στάθηκαν πιο τυχερές από τις αστικές τάξεις άλλων καταπιεσμένων χωρών. Η διαφορά ήταν πως έχοντας στα χέρια τους το όπλο του πετρελαίου είχαν περισσότερα περιθώρια αντίστασης και διαπραγμάτευσης στις πιέσεις του ιμπεριαλισμού. Ο αγώνας τους ενάντια στον ιμπεριαλισμό σταματούσε μόλις έβρισκαν τη θέση που διεκδικούσαν στον παγκόσμιο καταμερισμό. Το μπααθικό καθεστώς ήταν μια τυπική περίπτωση του αραβικού εθνικισμού στη δεξιά εκδοχή του. Θα μείνει στη μνήμη της ανθρωπότητας και μάλιστα του ιρακινού λαού όχι μόνο σαν καταπιεστικό καθεστώς, αλλά σαν προδότες.
Θα περίμενε κανείς πως το κενό θα μπορούσε να καλυφτεί από την αριστερά. Η πρόσδεσή της όμως με τις "προοδευτικές" κυβερνήσεις του αραβικού εθνικισμού την έχει καταστήσει αναξιόπιστη στα μάτια των αραβικών λαών.

΄Για δεκαετίες αντί να επιδιώξει να οργανώσει την εργατική τάξη και να διεκδικήσει την ηγεμονία στον αντιιμπεριαλιστικό αγώνα, χωρίς ταξικούς συμβιβασμούς, προτίμησε τη στήριξη "προοδευτικών" καθεστώτων (Νάσερ, Σαντάμ, κλπ) που έψαχναν για προστασία στο σοβιετικό στρατόπεδο. Σήμερα, στην πτώση του αραβικού εθνικισμού, αδυνατεί να καλύψει αυτή το κενό, αφήνοντας το δρόμο ανοιχτό στους ισλαμιστές.
Οι αραβικοί λαοί είναι σίγουρο πως δεν θα ανεχτούν τη νέα κατάσταση που δημιουργεί η κατάσταση της Βαγδάτης. Το ζήτημα της ηγεσίας του αγώνα των αραβικών μαζών μένει ανοιχτό.

Επιστροφή στην αρχή του άρθρου | Αρχική Σελίδα